Samenvatting

De Holocaust was de door de staat gestuurde, systematische vervolging van en moord op Joden door nazi-Duitsland en zijn collaborateurs tussen 1933 en 1945. Deze genocide vond plaats op het hele continent en vele mensen werden vermoord. De genocide had een verwoestende impact op gemeenschappen en culturen die zich gedurende eeuwen ontwikkelden. De Holocaust vond plaats binnen de context van door de nazi’s geleide vervolging en moord, gericht op een groot aantal groepen. Lessen en leeractiviteiten hebben als doel om leerlingen te helpen hun kennis over deze ongekende gruwelijkheden te vergroten en de herinnering aan vervolgde en vermoorde personen en groepen levend te houden. Docenten en leerlingen worden aangemoedigd en in staat gesteld om na te denken over de morele, politieke en sociale dilemma’s die met de Holocaust samenhangen. Ook de hedendaagse relevantie komt aan bod.

De IHRA Aanbevelingen voor lesgeven en leren over de Holocaust is gebaseerd op de expertise van afgevaardigden uit meer dan 30 lidstaten. De Aanbevelingen zijn bedoeld ter ondersteuning van beleidsmakers en docenten bij:

  1. De ontwikkeling van kennis over en inzicht in de Holocaust en bewustwording van de mogelijke gevolgen van antisemitisme.
  2. De inrichting van een stimulerende onderwijsomgeving om te leren over de Holocaust.
  3. De bevordering van kritisch en reflectief denken over de Holocaust, inclusief het vermogen om Holocaustontkenning en -verdraaiing tegen te gaan.
  4. De bijdragen aan educatie over mensenrechten en preventie van genocide.

De complete tekst van de IHRA Aanbevelingen voor lesgeven en leren over de Holocaust kunt u hier downloaden.

Waarom lesgeven over de Holocaust?

Naast het vergroten van kennis van leerlingen over een gebeurtenis die menselijke waarden fundamenteel op de proef stelde, geeft lesgeven en leren over de Holocaust leerlingen mogelijkheden om mechanismen en processen die leiden tot genocide te begrijpen. Het stelt leerlingen in staat om keuzes te begrijpen die mensen hebben gemaakt om het proces van vervolging en moord te versnellen, te accepteren of te weerstaan. In het besef dat deze keuzes soms onder extreme omstandigheden zijn gemaakt. Het hoofdstuk Waarom lesgeven? verwoordt een aantal van deze inzichten. Educatie-professionals kunnen die inzichten gebruiken om hun lessen af te bakenen en op juiste wijze de relatie te leggen tot het heden. Lesgeven en leren over de Holocaust stimuleert kritisch denken, maatschappelijk bewustzijn en persoonlijke groei.

Lees een uittreksel van het hoofdstuk Waarom lesgeven uit de Aanbevelingen.

Welke lesinhoud over de Holocaust?

De Aanbevelingen hebben als doel om begrip over de Holocaust te vergroten. Dit gebeurt door vragen te stellen over: de historische context, de schaal en omvang, de redenen waarom en hoe het kon gebeuren. Dit hoofdstuk presenteert een reeks kritische vragen die docenten kunnen gebruiken om hun lessen over de Holocaust te contextualiseren. Er worden vier kernvragen gesteld:

  • Wat waren de historische omstandigheden en de belangrijkste fasen in het proces van deze genocide?
  • Waarom en hoe hebben mensen deelgenomen of zijn ze medeplichtig geworden aan deze misdaden?
  • Hoe reageerden Joden op de vervolging en de massamoord?
  • Waarom en hoe hebben sommige mensen zich tegen deze misdaden verzet?

Meer gedetailleerde vragen en perspectieven zetten leerlingen aan tot onderzoek naar hoe en waarom de Holocaust kon gebeuren. Vragen sporen aan tot onderzoek naar omstandigheden en gedrag voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Vragen stimuleren nadenken over relaties tussen de Holocaust en andere massale gruweldaden van de nazi’s en hun collaborateurs, zoals de genocide op Roma en Sinti. Deze publicatie ondersteunt docenten bij het, samen met hun leerlingen, zoeken naar het antwoord op de vraag naar wie verantwoordelijk en medeplichtig was en wat het gedrag van daders, collaborateurs, omstanders en helpers motiveerde. De vragen illustreren de grote diversiteit aan reacties van de slachtoffers. De vragen zijn een startpunt voor een gesprek over de relevantie van de geschiedenis van de Holocaust voor hedendaagse vraagstukken zoals het vluchtelingenbeleid, mensenrechtenschendingen en genocidepreventie.

Lees een uittreksel van het hoofdstuk Welke lesinhoud uit de Aanbevelingen

Hoe lesgeven over de Holocaust?

Docenten kunnen erop vertrouwen dat de Holocaust effectief en succesvol kan worden onderwezen met zorgvuldige voorbereiding en geschikte lesmaterialen. Het hoofdstuk “Hoe lesgeven?” gaat in op de mogelijkheden en uitdagingen die horen bij lesgeven en leren over de Holocaust en biedt praktische benaderingen en methoden die zowel bij formele als informele educatie kan worden toegepast. Het belang van nauwkeurigheid en precisie met betrekking tot historische feiten, historische vergelijkingen en taalgebruik wordt benadrukt. Een leerlinggerichte benadering is belangrijk, waarbij kritisch denken en reflectie centraal staan. Er is aandacht voor het belang van zorgvuldige keuze van primaire en secundaire bronnen die de individualiteit en handelingsmogelijkheden van betrokkenen verduidelijken. In dit hoofdstuk komt ook het belang van genuanceerde historische context aan de orde. Ook het vermijden van ahistorische vergelijkingen bij de verkenning van de Holocaust in de context van andere gebieden zoals genocidepreventie en mensenrechten is belangrijk.

Lees een uittreksel van het hoofdstuk Hoe lesgeven uit de Aanbevelingen.